در طب سنتی ایران علاوه بر دستورهای کلی که برای سلامت جسم و روان وجود دارد ، برای حفظ و افزایش سطح سلامتی اعضای مهم بدن نیز دستورهای خاصی داده شده است :

حفظ سلامت مغز

  • لازم است از مصرف زیاد غذاهای بخارزا مثل سیر، خام، تره و شاهی پرهیز شود.
  • از افراط در تفکر و اندیشه مداوم درباره مطالب دقیق و حساس دوری شود.
  • بوییدن بوهای بد به مغز آسیب می رساندو برعکس بوییدن بوهای خوش و متناسب با مزاج شخص(بنفشه ، نیلوفر ، و صندل برای گرم مزاجان و مشک و عود و نرگس برای سرد مزاجان) سبب تقویت مغز می شود ، لذا در مواجهه و انتخاب بوها باید دقت کرد.
  • از زیاده روی در خواب ، بیداری و نزدیکی جنسی پرهیز شود.
  • از پرخوری و مصرف چیزهای بسیار ترش اجتناب شود.
  • برای حفظ سلامتی مغز می توان در صورت صلاحدید پزشک ، از داروهای مقوی مغز استفاده کرد.

حفظ سلامت چشم

  • از پرخوری و مداومت در مصرف غذاهای غلیظ و بخارانگیز مثل حلیم ، عدس ، کله و پاچه ، پیاز، سیر، تره ، بادنجان و باقالی پرهیز شود.
  • بسیاری خواب و بیداری و کثرت جماع به چشم آسیب می رسانند.
  • از حرکت در دود و غبار پرهیز شود.
  • افراط در مطالعه خط های ریز و نگاه کردن به اشیاء براق ، روشنی ها و سفیدی ها مخصوصا نگاه کردن به اشیاء براق که آفتاب بر آنها تابیده باشد برای چشم مضر است.
  • لازم است برای حفظ صحت چشم از خوابیدن به پشت پرهیز شود.

حفظ سلامت گوش

  • به کار بستن آنچه در مورد سلامت چشم گفته شدن در مورد گوش هم ضروری است.
  • از داخل کردن اشیای خارجی به گوش مثل گوش پاک کن و آب باید پرهیز کرد.
  • از صداهای ترسناک و خیلی بلند مثل گوش دادن به موسیقی با صدای بلند باید اجتناب کرد.
  • در صورت صلاحدید پزشک ، چکاندن روغن بادام تلخ نیم گَرم در گوش هفته ای یک بار مفید است.

حفظ سلامت دندان

  • از دیدگاه طب سنتی ، یکی از دلایل خرابی و بدرنگی دندان ها ، مشکلات گوارشی است.پس برای سلامت و سفیدی دندان ها لازم است به اصلاح دستگاه گوارش و وضعیت هضم در معده پرداخت.
  • قی مکرر برای دندان ها مضر است مخصوصا اگر آنچه با قِی دفع می شود ترش باشد.
  • جویدن چیزهایی که جویدن آنها دشوار باشد برای دندان ها مضر است مخصوصا اگر شیرین باشند مثل آب نبات و انجیر خشک.
  • لازم است از چیزهای کند کننده دندان مثل ترشی ها و میوه های خام ترش و همچنین از خوراکی ها یا نوشیدنی های بسیار گرم یا بسیار سرد به دنبال هم پرهیز شود.
  • استفاده از مسواک به اعتدال لازم است و در به کار بردن مسواک نیز نباید افراط کرد، زیرا موجب تحلیل بافت دندان و لثه می شود. بهترین مسواک گیاهی مسواکی است که با وجود تلخی ، قبضی نیز داشته باشد مثل چوب اراک و چوب درخت زیتون که به سبب قوت قابضه ، دندان و لثه را تقویت می کنند و به تلخی اش ، فضولات را به تحلیل می برد.
  • مداومت به خلال بعد از غذا به جهت دفع ریزه های غذا از خلل و فرج دندان ها به سلامتی آنها کمک می کند.
  • مالیدن نمک با عسل به دندان ها آنها را تقویت می کند.
  • بهتر است در وقت خواب دندان ها را چرب کرد.برای این عمل بهتر است از روغن گل سرخ در گرم مزاجان و از روغن ناردین در سرد مزاجان استفاده شود.
  • شستن دندان با ترکیبی از زاج سوخته ، جو سوخته ، زغال بید و کف دریا برای سفید کردن و تقویت لثه بی نظیر است.

حفظ سلامت قلب

  • قلب شریف ترین عضو بدن، رییس مطلق ، منبع حیات و معدن روح حیوانی است و پایداری بدن وابسته به صحت قلب است ، پس بر کسانی که برای حفظ سلامت کوشش می کنند واجب است که در محافظت از قلب کوشش کنند.
  • هم و غم بزرگ ترین دشمن قلب است و برای حفظ صحت آن باید از هم ، غم و امور ناخوشایند و دل آزار دوری کرد و شادی معتدل را شیوه خود ساخت.
  • لازم است از هم صحبتی با مردم نادان وپست و همنشینی با کسانی که از دیدن آنها اکراه دارند دوری شود.
  • استفاده از غذاهایی که مولد خون لطیف باشند مثل گوشت گوسفند یک ساله ، کبک ،دراج ، تیهو ، جوجه خروس و زرده تخم مرغ نیم برشت (عسلی) برای سلامت قلب مفید است.
  • از مداومت به غذاهای غلیظ مثل گوشت گاو و بز دوری کنند.
  • استشمام بوهای خوش متناسب با مزاج ، مقوی قلب و نشاط آور است.

حفظ سلامت معده

  • اموری مانند تُخَمه ، روی هم خوری غذاهای مختلف ، پرخوری ، خوردن چیزهای چرب و لزج ، قِی متواتر ، گرسنگی مفرط و خوردن آب در میان غذا به معده آسیب می زنند و باید ازچنین اموری دوری کرد.
  • قی ملایم در صورت آمادگی و سازگاری بدن با شرایط قی و دستور پزشک ، در هر ماه دو مرتبه برای پاکسازی معده از فضولات لازم ، و حافظ صحت معده و بدن است.
  • مصرف غذاها و کباب های مقوی مثل کباب کبک ، تیهو ، بچه خروس و طعام هایی که از گوشت های مذکور با ادویه گرم مثل زیره ، دارچین و هل به عمل آورده باشند(متناسب باحال و موافق مزاج) موجب تقویت معده و هاضمه می گردد.
  • بر حافظ صحت لازم است از شربت های مقوی معده ( مثل سکنجبین ، شربت لیمو ، ترنج ، غوره ، انار ،زرشک ) و از معجون های مقوی و برطرف کننده رطوبات مانند زنجبیل پرورده استفاده کند.

حفظ سلامت کبد

  • خوراک های معطر سرد، مقوی کبد هستند.خواه این عطر از طعام و خواه از میوه باشد.
  • نانی که خمیرش خوب رسیده و نمکش معتدل باشد برای کبد مفید است.
  • گوشت های سریع الهضم ، متناسب با حال و مزاج ، که همراه ادویه های گرم پخته شده باشند مفید است.
  • مویز ، انجیر و فندق برای کبد مفید هستند.
  • پیاپی خوردن غذاهای گوناگون بر روی هم و عدم رعایت ترتیب غذا به کبد آسیب می زند.
  • نوشیدن آب سرد هنگام ناشتا ، پس از حمام گرم ، جماع و ورزش می تواند منجر به استسقا شود.
  • مداومت بر غذاهای غلیظ مثل گوشت گاو و نان روغنی که در گرفتن سبوس آن مبالغه کرده باشند و نان فطیر و غذاهای لزج مثل پاچه و امثال آن ، برای کبد مضر هستند.