بیشتر حکمای ایرانی ، طبیعت پاییز را سرد و خشک دانسته اند . البته مزاج فصل پاییز بر اساس ارتفاع منطقه ، عرض جفرافیایی ، نوع خاک ، میزان بارندگی و رطوبت ، فاصله تا دریا ، نوع بادها ، وجود یا عدم وجود کوه ها و مواردی از این دست متغیر است.

این فصل برای افراد با سوء مزاج گرم و تر ، مناسب تر بوده و برای افراد با سوء مزاج سرد و خشک مناسب نیست و می تواند موجب تشدید علائم و بروز برخی بیماری ها به ویژه بیماری های سرد و خشک شود. پس می توان نتیجه گرفت این فصل چندان مناسب حال سالمندان و افرادی که بیماری های سرد و خشک دارند نیست.علت بروز و ظهور زیاد بیماری ها در فصل پاییز را می توان متغیر بودن هوا در طول روز ، وجود مواد زائد باقی مانده در بدن از فصل تابستان به جهت خوردن میوه های زیاد ، ضعف قوت ، کاهش تحلیل و دفع مواد زائد به علت سردی هوا دانست.

برخی بیماری های شایع در فصل پاییز عبارتند از: خارش پوست ، اگزما ، شوره سر، ترک پوست ، دردهای مفاصل ، برخی ورم ها ، درد و بزرگی طحال ، برخی از انواع تب ها ، ادرار قطره ای ، سخت ادراری ، کم خونی ، جنون ، وسواس ، افسردگی ، ورم لوزه ها ، دردهای سیاتیکی ، انسدادهای گوارشی ، سکته و بیماری های ریوی

تدابیر فصل پاییز:

  • از مواجهه با گرمای ظهر و سرمای بامداد و شبانگاه پرهیز نموده و در طول روز متناسب با ساعات روز پوشش مناسب داشته باشید.
  • از مواجهه با سردی به هر شکل (خوابیدن در جای سرد، استحمام با آب سرد ، نوشیدن آب و نوشیدنی های خیلی سرد) پرهیز نمایید
  • از خوابیدن با معده پر چه در طول روز چه شب اجتناب نمایید
  • انواع روش های پاکسازی قوی از جمله مصرف مسهل های قوی ، فصد ، حجامت و هرکاری که خون را کم کند و قی کردن را زیاد کند در این فصل ممنوع است مگر در فردی که به دلیل بیماری خاص پزشک متخصص طب سنتی برای او تجویز کرده باشد
  • از زیاد خوابیدن و بیداری بسیار اجتناب کنید
  • از حرکات بدنی زیاد که منجر به از دست دادن رطوبات و افزایش خشکی بدن می گردد ، بپرهیزید
  • با فراهم کردن شرایط مناسب از غم و غصه دوری کرده و در صورت وجود احتمال افسردگی از مفرحات مناسب استفاده نمایید
  • از کم خوری و پرهیز بی دلیل و گرفتن رژیم های سنگین در این فصل اجتناب نمایید. از طرفی زیاده روی در خورد و خوراک نیز صحیح نیست
  • از شرایطی که باعث تعریق شدید و به هر شکل خروج آب زیاد از بدن می شوند دوری نمایید
  • تا حد امکان از خواب میانه روز به ویژه در نزدیکی غروب آفتاب بپرهیزید
  • جهت پیشگیری از ابتلا به سرماخوردگی و زکام مکرر ، در طول شب ، سروگردن و کف پاها را بپوشانید
  • از مصرف غذاهای فرآوری شده مانند گوشت گاو و گوساله ، کنسروها و کمپوت ها ، سوسیس و کالباس و فست فود ها پرهیز نمایید
  • از مصرف مواد مسبب خشکی در بدن پرهیز نمایید: ادویه های تند و تیز ، ترشی ها ، سرخ کردنی ها ، بادمجان ، عدس ، قارچ ، پنیر شور ، ماست و دوغ ترش ، کشک ، رب و سس ها ، غذاهای مانده و گوشت نمک سود ، چای پررنگ ، یخ، شوری ها ، چیپس و پفک و امثال آنها
  • از زیاده روی در مصرف میوه های سرد و تر تابستانی ، لبنیات ، قهوه ، نسکافه ، کاکائو ، سیر و پیاز نیز پرهیز نمایید
  • خوردنی ها و نوشیدنی های مایل به گرمی و تری را بیشتر میل نمایید ، مانند گوشت گوسفند ، مویز ، هویج ، زیتون ، رطب در حد کم ، عسل ، شیرینی های طبیعی ، مرباهاب طبیعی از میوه های مناسب ( مربای به ، مربای هویج ، مربای پوست پسته ، مربای انجیر)، شربت عسل ، مغز خشکبار به ویژه بادام درختی و آش های ساده
  • میوه های مناسب این فصل مثل انار میخوش ، انگور ، انجیر ، سیب ، به و گلابی را فراموش نکنید.البته در یک وعده بیش از یک نوع میوه میل ننمایید.
  • بوهای خوش طبیعی ، ملایم و نشاط آور ببویید مثل سیب خوشبو ، پرتقال شیرین خوشبو ، بادرنجبویه ، شب بو ، زنبق و گلاب
  • حمام یک روز در میان با آب نیم گرم برای اکثر افراد مفید است اما از حمام های طولانی که منجر به افزایش خشکی می شوند ، بپرهیزید
  • به دلیل غلبه خشکی در این فصل از نزدیکی جنسی زیاد بپرهیزید
  • از استفاده طولانی مدت از تلویزیون ، رایانه و گوشی همراه به ویژه در این فصل پرهیز نمایید
  • بدن را با روغن های مناسب مانند بنفشه و بادام چرب نگاه دارید